آزادی بیان از حقوق مهم انسانی است همان طور که آزادی حیات اهمیت دارد آزادی بیان نیز مهم است. زیرا انسان از دو بعد تشکیل شده جسم و روح. پس آزادی روح هم به اندازه آزادی جسم ارزشمند است و انسان برای تکامل یافتن نیازمند هر دو آزادی می باشد.

   آزادی بیان در چهار عرصه می تواند مطرح باشد. عرصه علم و پژوهش، عرصه آداب و رسوم و سنت های اجتماعی، سیاست، مذهب و دین. در حال حاضر در کشور ما عرصه علم آزاد است و در کمتر موردی است که بخواهند آن را محدود کنند. در عرصه آداب و رسوم هم در حال حاضر مردم کمتر دچار تعصبات می شوند و انتقاد در مورد سنت های قدیمی جامعه اگر چندان بنیادین نباشد خشم مردم و حکومت ها را به دنبال ندارد آنچه بیشتر حساسیت ها را در پی دارد و بیم خفقان در آن می رود، عرصه ی سیاست و مذهب است که باید با دقت بیشتری در آن ها از این حق مهم استفاده کرد که به توهین، ارتداد و … منتهی نشود.

    نحوه ی تجلی آزادی بیان نیز در هر یک از این عرصه ها را به سه دسته می توان تقسیم نمود:

    بیان عادی عقاید به صورت گفتار، نوشتار و سخنرانی که محدودتر است. و عده ی کمتری از آن آگاه می شوند. از طریق آموزش و پرورش که آزادی بیان در آن به دو صورت است یکی آزادی کسب این اطلاعات که باید اطلاعات و علوم در دسترس مردم قرار گیرد مثل این که اخبار مجلس به اطلاع مردم برساند که این رسیدن اخبار و اطلاعات نوعی آموزش است و دیگر این که افراد اگر دارای شرایط باشند، بتوانند افکار، عقاید و علوم خود را به دیگران آموزش دهند که البته هر کشوری محدودیت هایی را بار می کند تا افراد صالحی از جامعه به دیگران آموزش دهند و کژروی ها و ناراستی ها به مردم منتقل نشود. نحوه ی دیگر تجلی آزادی بیان در رسانه های جمعی است که خود شامل مطبوعات، صدا و سیما، تئاتر و نمایش، انتشار کتاب و … می شود. که سطح وسیعی از مردم مخاطب اندیشه ها و افکار قرار می گیرند پس کشورها محدودیت بیشتری در این عرصه قائل می شوند و در نهایت گاهی اوقات آزادی بیان گاهی از طریق اعتصابات و تحصن ها تجلی می یابد. و شکل انسجام یافته آن احزاب، انجمن ها و گروه هایی هستند که به صورت دائمی و موقتی تشکیل می شوند و به فعالیت می پردازند و افرادی که در این گروه ها هستند افکار و عقاید مشترک خود را از طریق فعالیت های گروهی به گوش سایرین می رسانند.

حال به توضیحی اجمالی در باب هر یک از این انواع می پردازیم:

1- آزادی مذهب:

    آزادی مذهب یکی از اشکال آزادی بیان و به طور کلی آزادی فکر و بیان است. هر مذهب شامل دو عنصر است: یکی اعتقاد به نوعی جهان بینی در باره ی آفرینش و در رابطه ی بین فرد و خدا، و اصولی که بیشتر با ماوراءالطبیعه پیوند می خورد و دیگری انجام برخی مراسم و فرایض مذهبی و اجرای احکام شریعت و تبلیغ آن.

    از این رو اعلام آزادی مذهب برای فرد متضمن دو آزادی به قرار زیر است:

الف- آزادی دین

 بر این اساس هر شخص با پذیرش دین آسمانی از حقوق شهروندی کامل بهره می برد.

2- آزای اخبار و اطلاعات:

حق وصول به حقایق، اخبار و اطلاعات، و همچنین بیان آن ها یکی از اشکالات آزادی بیان می باشد که خود می تواند دارای انواعی باشد:

الف- آزادی مطبوعات

آزادی مطبوعات بخشی از آزادی اطلاعات و آن یکی از حقوق بنیادی است. مطبوعات، مظهر تمدن یک ملت و نشانه ی بیداری آن است. میزان توسعه و رشد مطبوعات هر ملتی بیانگر میزان رشد و آگاهی آن می باشد. و درباره ی هر ملتی می توان از روی مطبوعاتی که دارد قضاوت کرد. مطبوعات یکی از وسائل مؤثر نظارت بر امور عمومی و حکومت، و در حکم چشم و گوش ملت محسوب می شود. مونت سکیو حقوق دان و متفکر فرانسوی، مطبوعات را به جهت نقشی که در نظارت امور عمومی ایفا می کند، جزء آزادی های سیاسی می شمرد. امروزه آزادی مطبوعات تنها به مفهوم عدم دخالت دولت و عدم محدودیت جراید و نبودن سانسور و تأمین مصونیت خبرنگاران و گزارشگران نیست، بلکه مسأله ی اساسی، اسارت مادی و اقتصادی ست که مطبوعات باید از آن رهایی یابد.

ب- آزادی آموزش و پرورش

آموزش و پرورش گونه ای بیان عقیده است و با ارتباطی که با آینده ی ملت کشور دارد، یک آزادی مطلق نمی تواند باشد؛ زیرا همان گونه که پدر و مادرها در چگونگی آموزش و پرورش کودکان خود، و انتخاب مدرسه و معلم حقی دارند، دولت نیز حق دارد و نمی تواند نسبت به آموزش و پرورش و سرنوشت کودکان امروز، یعنی شهروندان فردای کشور بی تفاوت باشد و از مسئولیت های خود در این باره شانه خالی کند.

    لذا از دیگر مصادیق آزادی آموزش و پرورش آزادی تأسیس مدرسه، آزادی انتخاب مؤسسه ی آموزشی و همچنین آزادی محتوای آموزش و پرورش است.

    از مهمترین مصادیق آزادی آموزش و پرورش این است که کلیه اشخاصی که دارای برخی درجات و دانشنامه های علمی بوده و صلاحیت آنها احراز شده باشد، حق دارند برای بنیاد نهادن مؤسسه ی آموزشی اقدام کنند، مشروط بر این که از پیش، خیال خود را به استحضار مقامات دولتی برسانند.

ج- آزادی تئاتر و سینما

    آزادی تئاتر و سینما یکی از شقوق بیان اندیشه است و نقش مهمی در نشر و اشاعه فرهنگ و هنر، پرورش افکار عمومی و تبلیغات سیاسی ایفا می کند. تئاتر و سینما به جهت آن که وسیله ی تفریح و سرگرمی است و موجب تجمع افراد زیادی در سالن های عمومی می شود، عملاً از لحاظ تأمین امنیت و حفظ بهداشت و نظم عمومی، مسائلی را مطرح می سازد، که نمی توان نسبت به آن اعتنا بود؛ این مسائل عبارتند از: ایمنی و بهداشت سالن های نمایش، تأمین امنیت و نظم در بین تماشاگران، مسأله صلاحیت فنی و اخلاقی مدیران و گردانندگان مؤسسات سینمایی و تئاتر، چگونگی بازرسی و بازبینی نمایشنامه ها و فیلم ها از لحاظ اخلاقی و امنیت ملی و مسأله حمایت از صنعت سینما و تئاتر، ایجاد تسهیلات برای دستیابی به سالن ها و چگونگی استفاده از آن ها، اساس این آزادی را تشکیل می دهند و بدون آن آزادی مزبور معنی و مفهوم خود را از دست خواهد داد.

د- آزادی رادیو و تلویزیون

آزادی رادیو و تلویزیون یکی از اشکال آزادی اندیشه و آن یکی از وسایل ابراز عقیده و نمایش است. اهمیت رادیو و تلویزیون در آن است که این سازمان، بخشی از زندگی امروز مردم است و شعاع عمل آن علی رغم مطبوعات و سایر رسانه های گروهی بیشتر است و تمام کشور را شامل می شود.

    با توجه به این که رادیو و تلویزیون جزء خدمات عمومی است و عملاً در اختیار همه و متعلق به ملت(رسانه ملی) می باشد، این سازمان نباید فقط در انحصار یک شخص و یا یک گروه و یا احیاناً تنها دولت باشد، بلکه باید از استقلال و بی طرفی کامل برخوردار باشد تا بتواند در برابر فشارها و اعمال نفوذها بایستد و وظیفه ی اصلی خود را که آگاه ساختن مردم درباره اخبار و مسائل و قضایا و منعکس کننده صدیق افکار عمومی است انجام دهد.

3- آزادی سیاسی:

    آزادی سیاسی آن است که فرد بتواند به عنوان عضو جامعه در زندگی عمومی و اجتماعی کشور خود از راه انتخاب زمامداران و مقامات سیاسی شرکت جوید و یا به تصدی مشاغل سیاسی و اجتماعی نائل آید و یا در مجامع، آزادانه عقاید و افکار خود را به نحو مقتضی ابراز نماید. امروزه ساختار سیاسی کشور در تحقق آزادی ها حائز اهمیت ویژه ای است، و این در محیط کاملاً دموکراتیک و مردمی است که شخص می تواند آزادانه و بدون هیچ اجبار و تحمیل، اراده خود را در انتخاب زمامداران و اتخاذ تصمیمات عمومی و سیاسی بیان دارد.

Advertisements